Viêm mũi dị ứng là bệnh phổ biến ở cả trẻ em và người lớn, với các triệu chứng như hắt hơi, ngứa mũi, sổ mũi, nghẹt mũi, ảnh hưởng đáng kể đến công việc và sinh hoạt. Nhiều người lựa chọn thuốc xịt mũi để giảm nhanh triệu chứng, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ mỗi loại có vai trò khác nhau. Việc chọn sai và sử dụng không đúng cách không chỉ kém hiệu quả mà còn có thể khiến bệnh kéo dài hoặc nặng hơn.

1. Vai trò của thuốc xịt mũi trong điều trị viêm mũi dị ứng

Điều trị viêm mũi dị ứng bao gồm tránh dị nguyên, dùng thuốc đặc hiệu và trong một số trường hợp áp dụng phương pháp miễn dịch. Trong đó, thuốc xịt mũi giữ vai trò quan trọng nhờ tác động trực tiếp tại niêm mạc – nơi khởi phát phản ứng dị ứng. So với thuốc uống, dạng xịt cho hiệu quả tại chỗ, ít ảnh hưởng toàn thân và cải thiện rõ triệu chứng. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt được khi lựa chọn đúng loại và sử dụng đúng cách.

2. Các nhóm thuốc xịt mũi phổ biến hiện nay

2.1 Dạng xịt vệ sinh mũi – chăm sóc nền tảng

Xịt mũi nước muối sinh lý rất quan trọng. Nước muối giúp làm sạch khoang mũi, loại bỏ bụi bẩn, phấn hoa và các tác nhân gây dị ứng, đồng thời làm ẩm niêm mạc. Loại này phù hợp với hầu hết mọi đối tượng, kể cả trẻ em và có thể sử dụng hàng ngày.

2.2 Thuốc xịt mũi điều trị bệnh

2.2.1 Corticoid xịt mũi – điều trị cốt lõi

• Corticoid xịt mũi là lựa chọn đầu tay trong điều trị viêm mũi dị ứng nhờ khả năng giảm viêm tại niêm mạc, cải thiện hiệu quả các triệu chứng và hỗ trợ dự phòng tái phát. Khi sử dụng đúng liều và đúng cách, thuốc an toàn cho cả người lớn và trẻ em. Hiện có nhiều hoạt chất phù hợp theo độ tuổi và nhu cầu sử dụng, dễ tiếp cận tại nhà thuốc như Mometasone furoate (Nazofix 0.05%, Brusonex) dùng cho trẻ từ 2 tuổi và người lớn; Beclometasone dipropionate (Elpesom) dùng cho trẻ từ 6 tuổi trở lên.

2.2.2 Thuốc kháng histamin xịt mũi

Nhóm thuốc này ức chế histamin – chất trung gian gây ra các phản ứng dị ứng. Có thể sử dụng đơn lẻ hoặc phối hợp với corticoid để tăng hiệu quả kiểm soát bệnh. Tuy nhiên, nhóm này ít phổ biến hơn, thường cần kê đơn và hạn chế sử dụng ở trẻ nhỏ.

2.2.3 Thuốc co mạch

Thuốc co mạch giúp thông mũi nhanh, thường dùng khi nghẹt mũi. Tuy nhiên, chỉ nên sử dụng tối đa 3–5 ngày. Lạm dụng có thể gây nghẹt mũi hồi ứng, dẫn đến phụ thuộc thuốc và khó kiểm soát triệu chứng. Vì vậy, chỉ dùng ngắn hạn, không phải giải pháp lâu dài, đặc biệt ở người viêm mũi dị ứng.

3. Sử dụng thuốc xịt mũi đúng cách – yếu tố quyết định hiệu quả điều trị

Theo các chuyên gia, kỹ thuật xịt mũi đúng có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điều trị. Hướng dẫn xịt mũi đúng cách:

Bước 1: Làm sạch mũi

• Xì mũi nhẹ nhàng để loại bỏ dịch nhầy. Có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý trước giúp thuốc tiếp xúc tốt hơn với niêm mạc.

Bước 2: Lắc chai và chuẩn bị

• Lắc nhẹ chai xịt. Nếu là lần đầu dùng, xịt thử ra ngoài 1–2 lần để tạo tia phun đều.

Bước 3: Tư thế đúng

• Giữ đầu thẳng hoặc hơi cúi nhẹ về phía trước. KHÔNG ngửa đầu ra sau để tránh thuốc chảy xuống họng.

Bước 4: Đặt vòi xịt

• Đưa vòi xịt vào 1 bên mũi. Hướng vòi xịt chếch ra ngoài về phía tai. KHÔNG hướng vào vách ngăn mũi vì dễ gây kích ứng, chảy máu.

Bước 5: Xịt thuốc

• Bịt bên mũi còn lại. Hít nhẹ qua mũi đồng thời ấn xịt 1 lần. Không hít quá mạnh.

Bước 6: Lặp lại

• Thực hiện tương tự với bên mũi còn lại.
• Số lần xịt theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn sử dụng.

Bước 7: Sau khi xịt:

• Không xì mũi ngay (đợi ~10–15 phút).
• Lau sạch đầu xịt bằng khăn giấy sạch và đậy nắp lại.

Những lỗi thường gặp cần tránh

• Ngửa đầu ra sau khi xịt
• Xịt thẳng vào vách ngăn mũi
• Hít quá mạnh làm thuốc xuống họng
• Không vệ sinh mũi trước khi dùng thuốc
• Dùng sai số lần/ngày theo chỉ định

Thuốc xịt mũi giúp kiểm soát hiệu quả viêm mũi dị ứng khi được lựa chọn đúng và sử dụng đúng cách. Trong đó, corticoid xịt mũi đóng vai trò nền tảng trong điều trị và dự phòng tái phát.

Thông tin này chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn y tế chuyên môn.

Nguồn tham khảo

1. MSD Manuals.Viêm mũi dị ứng.
2. Medscape. Allergic Rhinitis: Overview and Management.
3. The Pharmaceutical Journal. How to counsel patients on the administration of nasal sprays, drops and ointments, and performing nasal irrigation.