Ợ nóng và trào ngược là những triệu chứng tiêu hóa thường gặp trong thai kỳ. Tuy nhiên, đây cũng có thể là dấu hiệu của bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD), một tình trạng phổ biến ở phụ nữ mang thai.
1. GERD ở phụ nữ mang thai
GERD (trào ngược dạ dày thực quản) là tình trạng dịch vị hoặc thức ăn từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây ợ nóng, nóng rát và nhiều triệu chứng khó chịu khác. Đây là một trong những rối loạn tiêu hóa thường gặp nhất ở phụ nữ có thai (PNCT) , ảnh hưởng khoảng 30–80% thai phụ và thường trở nên rõ rệt hơn ở những tháng cuối thai kỳ. Mặc dù ít khi ảnh hưởng đến thai nhi, GERD kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng ăn uống và sinh hoạt hằng ngày của mẹ bầu.
2. Nguyên nhân gây GERD trong thai kỳ
GERD ở PNCT chủ yếu liên quan đến những thay đổi sinh lý tự nhiên của cơ thể. Trong thai kỳ, nồng độ progesterone và estrogen tăng cao ảnh hưởng đến cơ thắt thực quản – bộ phận ngăn dịch vị trào ngược từ dạ dày lên thực quản. Bên cạnh đó, thai nhi phát triển khiến tử cung ngày càng lớn, làm tăng áp lực trong ổ bụng và chèn ép lên dạ dày. Điều này tạo điều kiện cho dịch vị và thức ăn dễ trào ngược lên thực quản, đặc biệt sau bữa ăn hoặc khi nằm.
Ngoài các yếu tố trên, thai kỳ còn làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và giảm nhu động thực quản, kéo dài thời gian thực quản tiếp xúc với acid dạ dày. Một số thói quen sinh hoạt như ăn quá no, ăn thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng, sử dụng chocolate, cà phê và nằm ngay sau ăn cũng có thể khiến các triệu chứng GERD trở nên nghiêm trọng hơn.
3. Triệu chứng và chẩn đoán GERD ở phụ nữ có thai
Ợ nóng và trào ngược là hai triệu chứng đặc trưng nhất của GERD trong thai kỳ. Ngoài ra, thai phụ có thể gặp các biểu hiện khác như buồn nôn, nôn, đầy bụng sau ăn, đau vùng thượng vị, táo bón hoặc thay đổi khẩu vị.
Trong đa số trường hợp, bác sĩ có thể chẩn đoán GERD dựa trên các triệu chứng lâm sàng điển hình mà không cần thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu.
4. Điều trị và phòng ngừa GERD trong thai kỳ
4.1. Thay đổi lối sống – nền tảng kiểm soát GERD trong thai kỳ
Thay đổi lối sống là biện pháp đầu tiên giúp kiểm soát hiệu quả các triệu chứng GERD. Mẹ bầu nên chia nhỏ bữa ăn, ăn chậm, tránh ăn quá no và hạn chế các thực phẩm dễ gây trào ngược như đồ chiên rán, thức ăn cay nóng, chocolate, cà phê và nước ngọt có gas.
Ngoài ra, không nên nằm trong vòng 2–3 giờ sau ăn và có thể kê cao đầu giường khi ngủ để giảm trào ngược về đêm. Những thay đổi đơn giản này giúp cải thiện triệu chứng và hạn chế nhu cầu sử dụng thuốc.
4.2. Thuốc điều trị – ưu tiên nhóm Antacid
Khi các biện pháp thay đổi lối sống không mang lại hiệu quả mong muốn, thuốc kháng acid như Moxydar thường được xem là lựa chọn ưu tiên để kiểm soát triệu chứng. Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách trung hòa acid trong dạ dày, giúp giảm nhanh cảm giác ợ nóng và nóng rát sau xương ức.
Antacid có ưu điểm là tác dụng tại chỗ, hấp thu toàn thân thấp và có nhiều dữ liệu về tính an toàn khi sử dụng trong thai kỳ. Tuy nhiên, thai phụ không nên tự ý dùng thuốc kéo dài mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe và tuổi thai.
GERD là tình trạng phổ biến ở phụ nữ mang thai do những thay đổi sinh lý của cơ thể. Đa số trường hợp có thể cải thiện bằng thay đổi lối sống. Kiểm soát sớm giúp mẹ bầu có thai kỳ khỏe mạnh và thoải mái hơn.
Tài liệu tham khảo
- Bệnh viện Từ Dũ. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản và thai kỳ và Các khuyến nghị để điều trị an toàn.
- NHS (National Health Service) – Indigestion and Heartburn in Pregnancy.
