- Thiếu máu là gì
Thiếu máu là tình trạng nồng độ hemoglobin trong máu giảm dưới mức bình thường, làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các mô và cơ quan. Thiếu máu do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó phổ biến là thiếu máu do thiếu sắt. Đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và phụ nữ mang thai do nhu cầu sắt tăng cao nhưng lượng bổ sung không đáp ứng đủ.
Khoảng 40–50% phụ nữ mang thai trên thế giới bị thiếu máu. Trong đó, thiếu máu do thiếu sắt chiếm trên 50% các trường hợp, tỷ lệ này tăng rõ rệt trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, do nhu cầu tạo hồng cầu và phát triển thai nhi tăng cao.
- Vì sao phụ nữ mang thai dễ thiếu sắt
Phụ nữ mang thai là nhóm có nguy cơ thiếu sắt cao do nhu cầu sắt tăng mạnh trong khi khả năng đáp ứng từ chế độ ăn thường không đủ.
- Nhu cầu tạo máu tăng cao: Khi mang thai, thể tích máu của người mẹ tăng khoảng 50% để nuôi thai.
- Thai nhi cần sắt để phát triển: Sắt cần cho sự phát triển các cơ quan, đặc biệt từ tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba.
- Dự trữ sắt trước thai kỳ thường thấp: Nhiều phụ nữ đã thiếu sắt tiềm ẩn trước khi mang thai do ăn uống không đủ hoặc mất máu trong chu kỳ kinh nguyệt.
- Hấp thu sắt giảm: Nghén, buồn nôn, ăn uống kém làm giảm lượng sắt hấp thu từ thực phẩm và thuốc.
- Mất sắt qua sinh nở: Sinh con, đặc biệt là sinh mổ hoặc băng huyết, khiến người mẹ mất thêm một lượng sắt đáng kể.
- Ảnh hưởng của thiếu máu thiếu sắt đối với mẹ và bé
Đối với mẹ thiếu máu thiếu sắt gây ra
- Mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, hoa mắt
- Giảm khả năng lao động, suy nhược
- Tăng nguy cơ nhiễm trùng
- Chậm hồi phục sau sinh, đặc biệt ở phụ nữ sinh mổ
Đối với thai nhi:
- Chậm phát triển
- Nguy cơ sinh non, nhẹ cân
- Trẻ dễ thiếu sắt trong những tháng đầu đời
- Bổ sung sắt, acid folic bao lâu và bao nhiêu là đủ
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO – World Health Organization) phụ nữ mang thai bổ sung 30–60 mg sắt nguyên tố trên ngày và 400 µg acid folic trên ngày trong suốt thai kỳ, bắt đầu càng sớm càng tốt. Bên cạnh đó tiếp tục bổ sung sau sinh tiếp tục ít nhất 1 tháng, đặc biệt nếu có thiếu máu hoặc mất máu nhiều khi sinh. Với trường hợp mẹ bầu bị thiếu máu thiếu sắt, liều dùng 50–100 mg sắt trên ngày.
Để tăng khả năng hấp thu và dung nạp, mẹ bầu lưu ý:
- Nên chọn loại sắt hữu cơ để tăng hấp thu, giảm tác dụng phụ tiêu hóa như sắt II fumarate kết hợp cùng acid folic (Folihem)
- Uống xa bữa ăn hoặc sau ăn nhẹ
- Tránh uống cùng sữa, canxi
- Có thể uống kèm vitamin C để tăng hấp thu
Luôn bổ sung viên sắt đồng thời với chế độ dinh dưỡng phù hợp như thịt đỏ, gan, tim, cá, hải sản, trứng, các loại đậu, ngũ cốc và rau lá xanh đậm. Trong đó, sắt từ động vật hấp thu tốt hơn sắt từ thực vật.
- Đối tượng có nguy cơ thiếu máu cao
- Phụ nữ mang thai 3 tháng giữa và 3 tháng cuối
- Phụ nữ sau sinh, đặc biệt sinh mổ
- Người có tiền sử thiếu máu
- Mang đa thai
- Khoảng cách sinh con ngắn
Thiếu máu thiếu sắt là vấn đề có thể phòng ngừa, Chủ động chăm sóc từ hôm nay chính là nền tảng cho một thai kỳ khỏe mạnh và hành trình làm mẹ an toàn.
Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.
Tài liệu tham khảo
- NCBI Bookshelf. Iron Deficiency Anemia in Pregnancy.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK235217/ - World Health Organization. Daily iron and folic acid supplementation during pregnancy.
https://www.who.int/tools/elena/interventions/daily-iron-pregnancy - Bệnh viện Từ Dũ. Bổ sung sắt cho mẹ bầu đúng cách.
https://tudu.com.vn - Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương. Phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt ở phụ nữ mang thai.
https://vienhuyethoc.vn
