Đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ nhưng nhiều trường hợp lại bắt nguồn từ những bệnh lý tiến triển âm thầm trong nhiều năm, trong đó có hẹp động mạch cảnh. Khi động mạch đưa máu lên não bị thu hẹp, não sẽ không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, làm tăng nguy cơ thiếu máu não, thậm chí dẫn đến đột quỵ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

1. Hẹp động mạch cảnh là gì?

Động mạch cảnh là hai mạch máu lớn nằm ở hai bên cổ, có nhiệm vụ đưa máu giàu oxy từ tim lên não. Theo thời gian, mỡ máu và các thành phần khác có thể tích tụ trên thành động mạch, hình thành các mảng xơ vữa khiến lòng mạch hẹp dần.

Khi động mạch bị hẹp, lượng máu lên não giảm, khiến các tế bào não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, từ đó làm tăng nguy cơ thiếu máu não. Nguy hiểm hơn, nếu mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành và làm tắc động mạch não, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não.

2. Những dấu hiệu không nên bỏ qua

Ở giai đoạn đầu, hẹp động mạch cảnh thường âm thầm. Khi lưu lượng máu lên não giảm, người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều biểu hiện:

• Chóng mặt, hoa mắt thường xuyên.
• Đau đầu kéo dài.
• Giảm trí nhớ và khó tập trung.
• Rối loạn giấc ngủ.
• Tê bì hoặc yếu tay chân.

3. Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay lập tức

Nếu xuất hiện đột ngột một trong các biểu hiện dưới đây, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức:

• Méo miệng hoặc lệch mặt.
• Yếu hoặc liệt một bên tay chân.
• Nói khó, nói ngọng hoặc không nói được.
• Mất thị lực một mắt hoặc nhìn mờ đột ngột.
• Rối loạn ý thức hoặc mất thăng bằng nghiêm trọng.

Đây có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ cấp. Điều trị càng sớm trong “thời gian vàng”, cơ hội phục hồi của người bệnh càng cao và nguy cơ để lại di chứng càng thấp.

4. Đối tượng có nguy cơ cao mắc hẹp động mạch cảnh

Một số đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn gồm:

• Người trên 50 tuổi.
• Người bị tăng huyết áp.
• Người mắc đái tháo đường.
• Người có rối loạn mỡ máu.
• Người hút thuốc lá.
• Người thừa cân, béo phì.
• Ít vận động.
• Có tiền sử bệnh tim mạch hoặc đột quỵ trong gia đình.

Khám sức khỏe định kỳ là cách hiệu quả giúp phát hiện sớm hẹp động mạch cảnh.

5. Điều trị và kiểm soát các yếu tố nguy cơ

Việc điều trị hẹp động mạch cảnh sẽ được bác sĩ lựa chọn dựa trên mức độ hẹp, triệu chứng của người bệnh và nguy cơ xảy ra đột quỵ.

Ở giai đoạn sớm, người bệnh thường được điều trị bằng thuốc kết hợp với thay đổi lối sống nhằm kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây xơ vữa động mạch. Duy trì huyết áp, đường huyết và cholesterol ở mức mục tiêu giúp làm chậm tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ đột quỵ.

• Kiểm soát tăng huyết áp: Bác sĩ có thể chỉ định các thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) như candesartan hoặc olmesartan để kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
• Kiểm soát rối loạn mỡ máu: Các thuốc statin như lovastatin giúp giảm cholesterol LDL, ổn định mảng xơ vữa và giảm nguy cơ đột quỵ.
• Kiểm soát đái tháo đường: Kiểm soát đường huyết tốt giúp bảo vệ mạch máu. Một số trường hợp có thể được bác sĩ chỉ định thuốc như repaglinide kết hợp chế độ ăn uống và vận động hợp lý.
• Can thiệp khi cần thiết: Nếu động mạch cảnh hẹp nặng hoặc đã xuất hiện triệu chứng, người bệnh có thể cần đặt stent hoặc phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh để giảm nguy cơ đột quỵ.
• Thay đổi lối sống: Ăn uống lành mạnh, tăng cường vận động, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ tiến triển của bệnh.

Đừng chờ đến khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng mới đi khám. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng thời điểm sẽ giúp giảm nguy cơ đột quỵ, bảo vệ chức năng não và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nguồn tham khảo

• Mayo Clinic. Carotid artery disease – Symptoms and causes.
• Carotid Artery Disease. National Library of Medicine, National Institutes of Health (NIH).