1. Đột quỵ là gì? Vì sao cần cấp cứu khẩn cấp?
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn do tắc mạch máu não hoặc vỡ mạch máu não. Khi não không được cung cấp máu, các tế bào não sẽ chết rất nhanh chỉ trong vài phút. Đây là lý do đột quỵ được xem là tình trạng cấp cứu y khoa cần được nhận biết và xử trí ngay.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân được đưa tới bệnh viện trong 3–6 giờ đầu (“giờ vàng”) có khả năng phục hồi cao hơn nhờ các biện pháp điều trị chuyên sâu.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 1/4 người trưởng thành sẽ bị đột quỵ trong đời. Năm 2021, đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong và tàn tật đứng thứ ba toàn cầu với khoảng 93,8 triệu trường hợp mỗi năm.
2. Nhận biết đột quỵ nhanh bằng quy tắc F.A.S.T
F.A.S.T là cách đơn giản và hiệu quả để nhận biết sớm:
- F – Face (Mặt): Méo miệng, cười lệch.
- A – Arm (Tay): Yếu hoặc không nâng được một bên tay.
- S – Speech (Lời nói): Nói khó, nói ngọng, nói không rõ.
- T – Time (Thời gian): Gọi cấp cứu 115 ngay.
Khi có bất kỳ dấu hiệu nào, hãy xử trí ngay để tránh mất thời gian vàng.
3. Các bước xử trí khi nghi ngờ đột quỵ
3.1. Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức
Đây là bước quan trọng nhất. Nếu xe cấp cứu không đến kịp, có thể đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế bằng phương tiện khác, nhưng ưu tiên bệnh viện có đơn vị điều trị đột quỵ chuyên sâu.
3.2. Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn
- Nếu bệnh nhân tỉnh: để nằm yên, hạn chế di chuyển và kê cao đầu khoảng 30 độ.
- Nếu bệnh nhân nôn hoặc lơ mơ: đặt nằm nghiêng sang một bên để tránh sặc.
- Nới lỏng quần áo, tháo răng giả nếu có và giữ đường thở thông thoáng.
- Không để bệnh nhân nằm ngửa nếu có dấu hiệu nôn.
3.3. Theo dõi hô hấp và mức độ tỉnh táo
Trong lúc chờ cấp cứu:
- Quan sát nhịp thở, sắc mặt và khả năng đáp ứng của bệnh nhân.
- Dùng khăn sạch để lau sạch đờm dãi hoặc chất nôn trong miệng.
- Nếu bệnh nhân ngưng tim hoặc ngưng thở, cần tiến hành hô hấp nhân tạo nếu đã được huấn luyện.
3.4. Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng
Thời điểm khởi phát là “dữ liệu vàng” giúp bác sĩ quyết định có thể sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc thực hiện lấy huyết khối cơ học hay không.
Cần ghi lại:
- Thời điểm bệnh nhân còn tỉnh táo bình thường.
- Thời gian đầu tiên bạn quan sát thấy dấu hiệu FAST.
4. Những sai lầm thường gặp gây nguy hiểm
Cần tuyệt đối tránh:
- Cho ăn hoặc uống: dễ gây sặc vì bệnh nhân thường khó nuốt.
- Cạo gió, bấm huyệt, chích máu, truyền dịch tại nhà: không có lợi và làm mất “giờ vàng”.
- Tự cho uống thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc tan máu: đặc biệt nguy hiểm nếu bệnh nhân bị xuất huyết não.
- Để bệnh nhân tự đi lại hoặc di chuyển mạnh: dễ gây ngã và làm tổn thương não nặng hơn.
- Để nằm ngửa khi nôn: rất dễ gây tắc đường thở.
5. Phòng ngừa đột quỵ trong cộng đồng
- Kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.
- Tăng cường rau xanh, hạn chế rượu bia, thuốc lá, ăn giảm muối.
- Tập thể dục đều đặn.
- Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm yếu tố nguy cơ.
Nguồn tham khảo
- World Health Organization (WHO), Stroke – Key Facts.
- Cleveland Clinic, Stroke (Overview, Symptoms & Treatment).
- Bệnh viện Bạch Mai – Trung tâm Đột quỵ
