Tuổi càng cao, nguy cơ suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ càng gia tăng. Tuy nhiên, nhiều yếu tố nguy cơ có thể được chủ động kiểm soát từ sớm, góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.

1. Sa sút trí tuệ – Không đơn thuần là chứng hay quên của tuổi già

Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm nhận thức, ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ, hành vi và khả năng sinh hoạt hằng ngày. Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất; ngoài ra, bệnh có thể liên quan đến tổn thương mạch máu não, khối u, chấn thương não hoặc các rối loạn dinh dưỡng, chuyển hóa.

2. Biểu hiện của sa sút trí tuệ

Sa sút trí tuệ không chỉ biểu hiện bằng suy giảm trí nhớ, một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Suy giảm trí nhớ: thường xuyên quên những thông tin hoặc sự việc gần đây, lặp lại câu hỏi nhiều lần.
• Khó khăn trong tư duy và giải quyết vấn đề: gặp khó khăn khi lập kế hoạch, tính toán hoặc thực hiện những công việc vốn quen thuộc.
• Rối loạn ngôn ngữ: khó tìm từ phù hợp, khó diễn đạt hoặc theo dõi một cuộc trò chuyện.
• Mất định hướng: nhầm lẫn về thời gian, địa điểm hoặc có thể bị lạc ở những nơi quen thuộc.
• Thay đổi khả năng phán đoán và hành vi: đưa ra quyết định không phù hợp hoặc có những thay đổi về tính cách, cảm xúc và hành vi.

3. Những biện pháp giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ

Để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, cần kết hợp nhiều giải pháp:

• Duy trì vận động: Tập thể dục thường xuyên như đi bộ, đạp xe, bơi lội giúp nâng cao sức khỏe thể chất và hỗ trợ sức khỏe não bộ.
• Ăn uống lành mạnh: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế thực phẩm nhiều muối, đường và chất béo không có lợi, đồng thời duy trì cân nặng hợp lý.
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia: Giúp giảm các tác động bất lợi đến sức khỏe tim mạch, mạch máu và não bộ.
• Duy trì hoạt động trí não và kết nối xã hội: Đọc sách, học kỹ năng mới, duy trì sở thích và thường xuyên giao tiếp với gia đình, bạn bè giúp não bộ luôn hoạt động và hạn chế cô lập xã hội.

4. Kiểm soát bệnh mạn tính – Một phần quan trọng để bảo vệ sức khỏe não bộ

Sức khỏe tim mạch và mạch máu có vai trò quan trọng đối với hoạt động của não bộ. Vì vậy, kiểm soát tốt huyết áp, mỡ máu và đái tháo đường là những yếu tố cần thiết để góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ.

4.1 Kiểm soát huyết áp

Duy trì huyết áp mục tiêu giúp hạn chế tổn thương mạch máu và giảm nguy cơ biến cố tim mạch, đột quỵ. Bên cạnh lối sống lành mạnh, các thuốc nhóm ARB như candesartan và olmesartan là những lựa chọn điều trị tăng huyết áp, góp phần kiểm soát huyết áp và bảo vệ cơ quan đích.

4.2 Kiểm soát LDL-cholesterol

LDL-cholesterol cao thúc đẩy xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và mạch máu não. Bên cạnh chế độ ăn và vận động, lovastatin thuộc nhóm statin có thể được sử dụng để kiểm soát rối loạn mỡ máu theo chỉ định.

4.3 Quản lý đái tháo đường

Duy trì đường huyết mục tiêu góp phần hạn chế các biến chứng của đái tháo đường và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Bên cạnh lối sống lành mạnh, repaglinide là một lựa chọn điều trị đái tháo đường type 2, giúp kiểm soát đường huyết, đặc biệt đường huyết sau ăn, ở người bệnh phù hợp theo chỉ định.

5. Khi nào tình trạng “hay quên” cần được đi khám

Không phải mọi trường hợp hay quên đều là sa sút trí tuệ. Nếu suy giảm trí nhớ tiến triển, ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc kèm theo nhầm lẫn, mất định hướng, thay đổi ngôn ngữ hay hành vi, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và xác định nguyên nhân

Phòng ngừa sa sút trí tuệ cần kết hợp lối sống lành mạnh, duy trì hoạt động thể chất, trí não, kết nối xã hội và kiểm soát tốt các bệnh mạn tính. Chủ động chăm sóc sức khỏe từ hôm nay là nền tảng để gìn giữ trí nhớ và chất lượng cuộc sống lâu dài.

Nguồn tham khảo

• MSD Manuals – Sa sút trí tuệ
• Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 – Sa sút trí tuệ