Nhiều người cho rằng rối loạn lipid máu hay “mỡ máu cao” chỉ gặp ở người thừa cân hoặc béo phì nên người có thể trạng gầy thường chủ quan. Tuy nhiên, không ít trường hợp có BMI bình thường, thậm chí khá gầy nhưng vẫn tăng cholesterol hoặc triglycerid kéo dài.
Trên thực tế, mỡ máu cao không chỉ liên quan đến cân nặng mà còn chịu ảnh hưởng của chuyển hóa, lối sống và yếu tố di truyền. Vì vậy, người gầy vẫn có thể đối mặt với nguy cơ tim mạch nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm.
1. Mỡ máu cao không phải là “bệnh của người thừa cân”
Nhiều người đánh giá sức khỏe dựa trên ngoại hình hoặc cân nặng. Tuy nhiên, BMI bình thường, thậm chí khá gầy nhưng vẫn có thể tăng cholesterol hoặc triglycerid kéo dài. Một người có thể không tích tụ nhiều mỡ dưới da nhưng vẫn có mỡ nội tạng cao. Đây là yếu tố liên quan chặt chẽ đến tăng LDL-C, tăng triglyceride, kháng insulin và bệnh tim mạch.
Ngoài ra, người có thể trạng gầy thường chủ quan trong ăn uống và sinh hoạt như ít vận động, thức khuya hoặc sử dụng nhiều đồ ngọt, thức ăn nhanh. Những thói quen này vẫn có thể làm rối loạn lipid máu dù cân nặng không tăng đáng kể.
2. Vì sao người có thể trạng gầy vẫn bị mỡ máu cao?
Có nhiều nguyên nhân khiến người gầy vẫn bị tăng cholesterol.
2.1 Yếu tố di truyền và rối loạn chuyển hóa
Yếu tố di truyền là nguyên nhân quan trọng thường bị bỏ sót. Một số người có rối loạn chuyển hóa lipid bẩm sinh hoặc tăng cholesterol máu gia đình, khiến cơ thể tăng sản xuất cholesterol hoặc giảm khả năng loại bỏ LDL-C khỏi máu dù chế độ ăn không quá nhiều chất béo.
Nguy cơ rối loạn lipid máu cao hơn nếu gia đình có người từng bị tăng cholesterol máu, nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc bệnh tim mạch sớm.
2.2 Chế độ ăn uống thiếu lành mạnh
Người có thể trạng gầy thường chủ quan trong chế độ ăn do nghĩ rằng mình không có nguy cơ tăng cân. Tuy nhiên, việc sử dụng thường xuyên đồ chiên rán, thức ăn nhanh, thực phẩm chứa nhiều đường như nước ngọt, bánh kẹo và tinh bột hấp thu nhanh như bánh mì trắng, mì ăn liền có thể làm tăng cholesterol và triglycerid trong máu dù cân nặng không thay đổi nhiều.
2.3 Ít vận động và khối cơ thấp
Nhiều người gầy có khối lượng cơ thấp và ít hoạt động thể lực. Khi khối cơ giảm, khả năng tiêu thụ năng lượng và chuyển hóa chất béo cũng giảm theo. Điều này góp phần làm tăng tích tụ mỡ nội tạng và rối loạn lipid máu.
Ngoài ra, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, căng thẳng kéo dài hoặc thức khuya cũng làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và bệnh tim mạch.
3. Làm sao nhận biết nguy cơ ở người gầy?
Rối loạn lipid máu thường tiến triển âm thầm và không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện tình trạng này khi khám sức khỏe định kỳ hoặc đã xuất hiện biến chứng tim mạch.
Một số dấu hiệu có thể gợi ý nguy cơ chuyển hóa bất thường gồm:
- Vòng bụng tăng
- Gan nhiễm mỡ
- Tăng đường huyết hoặc tăng huyết áp
- Ít vận động
Các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm tra lipid máu định kỳ nếu có các yếu tố nguy cơ như:
- Tiền sử gia đình có bệnh tim mạch
- Hút thuốc lá
- Uống rượu bia thường xuyên
- Chế độ ăn thiếu lành mạnh
- Tăng huyết áp hoặc đái tháo đường.
4. Người gầy bị rối loạn lipid máu cần làm gì?
Đối với người gầy bị rối loạn lipid máu, mục tiêu không phải là giảm cân mà là cải thiện sức khỏe chuyển hóa và kiểm soát mỡ nội tạng.
Người bệnh nên:
- Duy trì vận động đều đặn
- Tăng cường tập luyện để cải thiện khối cơ
- Hạn chế thức ăn nhanh và đồ uống nhiều đường
- Ưu tiên rau xanh, cá, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh
- Ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng
Vì vậy, thay vì chỉ đánh giá sức khỏe qua cân nặng hoặc ngoại hình, mỗi người nên chủ động kiểm tra lipid máu định kỳ để phát hiện sớm và tuân thủ điều trị nếu có chỉ định của bác sĩ.
Nguồn tham khảo
- Tổng hợp và biên soạn từ các tài liệu y khoa và bài viết sức khỏe cộng đồng trên internet.
- Rối loạn lipid ở người gầy – Heart.org, Heart UK, Mayo Clinic (heart.org)
- Yếu tố di truyền & hội chứng tăng cholesterol bẩm sinh – StatPearls, Merck, Wikipedia Hypercholesterolemia (en.wikipedia.org)
- Lean Mass Hyper Responder – PMC (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)
- TLC – NCEP/AHA – các hướng dẫn về thay đổi lối sống, giảm chất béo xấu (self.com)
