Rối loạn lipid máu (mỡ máu) là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tim mạch xơ vữa, bao gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Hiện nay, statin là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất trong điều trị tăng cholesterol máu nhờ khả năng làm giảm cholesterol xấu (LDL-C) và dự phòng hiệu quả biến cố tim mạch. Một số hoạt chất statin thường được sử dụng gồm atorvastatin, rosuvastatin, lovastatin, simvastatin và pravastatin.
Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người bệnh tự ý ngưng thuốc khi thấy chỉ số mỡ máu đã cải thiện hoặc do lo ngại tác dụng phụ khi sử dụng kéo dài. Điều này có thể làm tăng đáng kể nguy cơ tim mạch nếu không được đánh giá đúng bởi bác sĩ.
1. Vai trò của thuốc giảm mỡ máu
Statin hoạt động bằng cách ức chế enzym HMG-CoA reductase tại gan, từ đó làm giảm tổng hợp cholesterol nội sinh và giảm LDL-C trong máu. Ngoài tác dụng hạ lipid máu, statin còn giúp ổn định mảng xơ vữa, giảm viêm thành mạch và hạn chế hình thành huyết khối.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh statin giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong tim mạch ở cả nhóm dự phòng tiên phát và thứ phát. Chính vì vậy, mục tiêu điều trị không đơn thuần là cải thiện kết quả xét nghiệm cholesterol mà còn nhằm bảo vệ hệ tim mạch lâu dài.
2. Nguy cơ khi tự ý ngưng thuốc
Sau khi ngưng statin, nồng độ cholesterol máu có thể tăng trở lại trong thời gian ngắn. Đồng thời, các mảng xơ vữa động mạch có thể mất ổn định, làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch cấp tính.
Một nghiên cứu công bố trên European Heart Journal theo dõi hơn 120.000 người từ 75 tuổi trở lên đang sử dụng statin cho thấy việc ngưng statin liên quan đến tăng 33% nguy cơ nhập viện do biến cố tim mạch. Đáng chú ý, nguy cơ biến cố mạch vành tăng tới 46% và nguy cơ biến cố mạch máu não tăng 26% so với nhóm tiếp tục điều trị.
Một nghiên cứu khác đăng trên JAMA Network Open năm 2021 cũng ghi nhận ở người lớn tuổi đang điều trị statin lâu dài, việc ngưng thuốc làm tăng tỷ lệ các biến cố tim mạch nghiêm trọng so với nhóm duy trì điều trị.
Ngoài ra, nghiên cứu trên bệnh nhân viêm khớp dạng thấp ghi nhận việc ngưng statin làm tăng tới 67% nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp. Nghiên cứu cũng ghi nhận mỗi tháng ngưng thuốc tiếp tục làm tăng thêm khoảng 2% nguy cơ nhồi máu cơ tim. Nhiều nghiên cứu khác cũng cho thấy việc ngưng statin có liên quan đến tăng nguy cơ biến cố tim mạch và tử vong, đặc biệt trong năm đầu tiên sau khi dừng điều trị.
3. Có cần dùng statin lâu dài?
Không phải mọi trường hợp tăng cholesterol đều phải dùng statin lâu dài. Quyết định tiếp tục hay ngưng thuốc cần dựa trên đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện của từng người bệnh.
Ở nhóm nguy cơ thấp, tăng lipid máu mức độ nhẹ và kiểm soát tốt bằng thay đổi lối sống như ăn uống hợp lý, giảm cân và tăng vận động thể lực, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều hoặc điều chỉnh điều trị.
Tuy nhiên, nhiều đối tượng thường cần điều trị statin kéo dài, bao gồm:
- Người có bệnh tim mạch xơ vữa
- Tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ
- Đái tháo đường
- Tăng huyết áp kèm nhiều yếu tố nguy cơ
- LDL-C tăng rất cao
- Người có nguy cơ tim mạch cao hoặc rất cao
Ở các nhóm này, statin đóng vai trò điều trị dự phòng lâu dài nhằm giảm nguy cơ biến cố tim mạch tái phát và tử vong.
4. Sử dụng statin an toàn
Một số người bệnh lo ngại statin có thể gây đau cơ hoặc ảnh hưởng chức năng gan. Tuy nhiên, các nghiên cứu lớn cho thấy phần lớn statin được dung nạp tốt và ở đa số người bệnh, lợi ích tim mạch của statin được đánh giá vượt trội so với nguy cơ tác dụng không mong muốn.
Trong trường hợp xuất hiện tác dụng phụ, người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được:
- Điều chỉnh liều
- Đổi sang hoạt chất statin khác
- Theo dõi men gan hoặc creatine kinase
- Phối hợp thay đổi lối sống và các biện pháp hỗ trợ khác
Việc tự ý ngưng statin có thể làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi và nhóm nguy cơ cao. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ để được bác sĩ đánh giá, điều chỉnh liệu pháp phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- Giral P, Neumann A, Weill A, Coste J. Cardiovascular effect of discontinuing statins for primary prevention at the age of 75 years: a nationwide population-based cohort study. European Heart Journal. 2019;40(43):3516-3525.
- Thompson W, Morin L, Jarbøl DE, et al. Statin Discontinuation and Cardiovascular Events Among Older People in Denmark. JAMA Network Open. 2021;4(12):e2136802.
- Fayad A, Alqabandi Y, Mahmoud KD, et al. Statin discontinuation and risk of acute myocardial infarction in patients with rheumatoid arthritis. The American Journal of Cardiology. 2024.
- Cardiovascular Event Risk Increases in Year After Statin Discontinuation. HCPLive.
