Đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài khiến nhiều người lo lắng nhưng đi khám lại không tìm ra bệnh. Tình trạng này có thể liên quan đến hội chứng ruột kích thích – một rối loạn tiêu hóa mạn tính khá phổ biến khiến nhiều người gặp khó chịu trong thời gian dài mà không biết nguyên nhân.
1. Định nghĩa
Hội chứng ruột kích thích (IBS – Irritable Bowel Syndrome) là tình trạng rối loạn tiêu hóa kéo dài, với các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón lặp lại nhưng không có tổn thương ở ruột. Bệnh không nguy hiểm nhưng gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt công việc.
2. Nguyên nhân
Nguyên nhân gây hội chứng ruột kích thích vẫn chưa được xác định, nhưng có nhiều yếu tố có thể kích hoạt hoặc làm triệu chứng nặng hơn:
- Tâm lý: Stress, lo âu, căng thẳng làm tăng mức độ nhạy cảm của ruột và gây rối loạn nhu động.
- Chế độ ăn uống: Một số thực phẩm như sữa, rượu, đồ uống chứa cafein, đồ ăn cay có thể khởi phát hoặc làm nặng triệu chứng.
- Giới tính và độ tuổi: Phụ nữ bị nhiều hơn nam giới, độ tuổi 40 – 60 tuổi.
- Thay đổi vi sinh đường ruột: Ở một số người, sau nhiễm trùng đường tiêu hoá, ruột nhạy cảm hơn và có thể dẫn tới IBS.
3. Triệu chứng
Triệu chứng của hội chứng ruột kích thích
Ở mỗi người biểu hiện khác, các triệu chứng nhận diện gồm:
- Đau hoặc khó chịu vùng bụng, đặc biệt giảm sau khi đi ngoài
- Rối loạn đại tiện: tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ
- Đầy hơi, sôi bụng, mót rặn hay cảm giác đi ngoài không hết
Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay: Có máu trong phân, thiếu máu, sụt cân rõ rệt, sốt, triệu chứng xuất hiện sau 50 tuổi, tiền sử gia đình bị ung thư đại tràng.
4. Điều trị
Mục tiêu điều trị hội chứng ruột kích thích:
- Giảm triệu chứng
- Cải thiện chất lượng sống
- Hạn chế tái phát
4.1 Thay đổi lối sống & chế độ ăn
- Ăn uống điều độ, chia nhỏ bữa, nên ghi nhật ký ăn uống để nhận biết thực phẩm gây kích ứng.
- Tránh thực phẩm nhóm FODMAPS – thực phẩm được hấp thu kém ở ruột non và có thể gây ra các triệu chứng của hội chứng ruột kích thích.
- Tránh các thực phẩm dễ kích thích: rượu bia, đồ cay, cafein, thức ăn khó tiêu
- Bổ sung nước, chất xơ, rau củ quả tươi
- Ngủ đủ giấc, duy trì thể dục mỗi ngày
- Quản lý căng thẳng, ưu tiên các hoạt động thư giãn (thiền, yoga, hít thở sâu…)
Điều chỉnh lối sống đóng vai trò quan trọng vì stress và ăn uống không phù hợp là yếu tố thường khiến triệu chứng bùng phát.
4.2 Điều trị bằng thuốc
Việc sử dụng thuốc tùy thuộc triệu chứng nổi trội ở mỗi người bệnh
| Nhóm triệu chứng | Thuốc có thể được sử dụng |
| Quản lý lo âu, căng thẳng | Sulpiride 50mg(1) |
| Tiêu chảy | Loperamide, Diosmectite |
| Táo bón | Lactulose, Macrogol, Glycerin |
| Giảm đau bụng | Alverine, Drotaverine, Trimebutine |
| Men vi sinh | Bacillus subtilis, Bacillus clausii |
| Thuốc khác | Simethicone, men tiêu hóa |
(1) Duy Thông, V. ., & Ngọc Phúc, N. . (2021). Hiệu Quả Thuốc Sulpiride Trong Cải Thiện Chất Lượng Cuộc Sống Ở Bệnh Nhân Hội Chứng Ruột Kích Thích. Tạp Chí Y học Việt Nam, 502(1). https://doi.org/10.51298/vmj.v502i1.557
Hội chứng ruột kích thích là bệnh lý tiêu hóa mạn tính nhưng có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh hiểu rõ về bệnh, điều chỉnh lối sống hợp lý và sử dụng thuốc khi cần theo hướng dẫn y tế. Đặc biệt cần quan tâm sức khỏe tinh thần – giảm áp lực, vì stress là một trong những yếu tố quan trọng gây khởi phát bệnh.
Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.
Tài liệu tham khảo:
- MSD Manuals –Hội chứng ruột kích thích (IBS) (2024, phiên bản tiếng Việt).
- Phác đồ điều trị ngoại trú, Bệnh viện Bình Thạnh, tập 1, 2024.
- Dorn SD, Palsson OS, Woldeghebriel M, et al. Development and pilot testing of an integrated, web‐based self‐management program for irritable bowel syndrome (IBS). Neurogastroenterology & Motility. 2015; 27(1):128-134.
