Đau đầu, đau răng, đau cơ, đau lưng hay sốt là những tình trạng rất thường gặp trong cuộc sống hằng ngày. Khi gặp các triệu chứng này, nhiều người thường tự mua thuốc giảm đau để sử dụng. Tuy nhiên, không phải loại thuốc giảm đau nào cũng phù hợp cho mọi trường hợp.
Hiện nay, hai nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất là Paracetamol và NSAIDs (thuốc chống viêm không steroid như Naproxen, Ibuprofen …). Mỗi nhóm thuốc có cơ chế, ưu điểm và lưu ý riêng. Việc lựa chọn đúng thuốc không chỉ giúp giảm đau hiệu quả hơn mà còn hạn chế nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.
1. Paracetamol – Lựa chọn phổ biến cho đau nhẹ đến vừa
Paracetamol là thuốc giảm đau – hạ sốt được sử dụng rộng rãi. Thuốc tác động chủ yếu lên hệ thần kinh trung ương, giúp giảm cảm giác đau và hạ sốt, nhưng khả năng kháng viêm không đáng kể.
Paracetamol thường phù hợp trong các trường hợp:
- Đau đầu
- Đau nhức thông thường
- Sốt, cảm lạnh, cảm cúm
- Đau nhẹ sau vận động
Ưu điểm lớn của Paracetamol là ít gây kích ứng dạ dày hơn so với NSAIDs nên thường được ưu tiên ở người có tiền sử đau dạ dày hoặc cần giảm đau nhẹ thông thường.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa Paracetamol hoàn toàn “vô hại”. Dùng quá liều hoặc sử dụng kéo dài có thể gây độc tính trên gan, đặc biệt ở người có bệnh gan, uống rượu bia thường xuyên hoặc dùng đồng thời nhiều thuốc chứa Paracetamol.
Nhiều trường hợp vô tình dùng quá liều vì Paracetamol xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm cảm cúm, hạ sốt và giảm đau phối hợp. Vì vậy, người dùng cần đọc kỹ thành phần thuốc trước khi sử dụng.
2. NSAIDs – Hiệu quả hơn khi đau kèm viêm
NSAIDs là nhóm thuốc có tác dụng giảm đau, hạ sốt và đặc biệt là kháng viêm. Một số hoạt chất phổ biến gồm Diclofenac, Naproxen, Ibuprofen,… Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách ức chế enzym COX, từ đó làm giảm sản xuất prostaglandin – chất liên quan đến đau và viêm.
NSAIDs thường phù hợp trong các tình huống:
- Đau có sưng viêm
- Đau cơ xương khớp
- Đau răng do viêm
- Đau bụng kinh
- Bong gân, chấn thương phần mềm
- Đau sau vận động mạnh
So với Paracetamol, NSAIDs thường cho hiệu quả tốt hơn trong các cơn đau liên quan đến viêm. Tuy nhiên, nhóm thuốc này cũng đi kèm nhiều lưu ý an toàn quan trọng hơn.
3. NSAIDs có thể ảnh hưởng đến dạ dày, thận và tim mạch
Một trong những tác dụng phụ thường gặp của NSAIDs là kích ứng dạ dày – tá tràng. Việc sử dụng kéo dài hoặc dùng liều cao có thể làm tăng nguy cơ viêm loét và xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có tiền sử bệnh dạ dày.
Ngoài ra, NSAIDs còn có thể ảnh hưởng đến chức năng thận do làm giảm các prostaglandin có vai trò bảo vệ thận, nhất là ở người có bệnh thận mạn, mất nước hoặc đang sử dụng nhiều thuốc cùng lúc.
Một số nghiên cứu cũng cho thấy NSAIDs có thể làm tăng nguy cơ tim mạch khi sử dụng liều cao hoặc kéo dài, đặc biệt ở người đã có bệnh tim mạch từ trước.
Tuy nhiên, điều quan trọng là NSAIDs vẫn là nhóm thuốc giảm đau – kháng viêm hiệu quả và được sử dụng rất phổ biến trên toàn thế giới. Phần lớn các trường hợp sử dụng NSAIDs ngắn ngày, đúng liều và đúng đối tượng đều an toàn và dung nạp tốt.
Nguy cơ tác dụng phụ thường tăng lên khi:
- Tự ý dùng kéo dài
- Dùng liều cao liên tục
- Phối hợp nhiều thuốc NSAIDs cùng lúc
- Sử dụng ở người có bệnh nền nhưng không được theo dõi phù hợp
Vì vậy, các chuyên gia luôn khuyến cáo:
“Sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất cần thiết.”
Người dùng cũng nên:
- Uống thuốc đúng hướng dẫn
- Hạn chế tự ý lạm dụng thuốc giảm đau
- Thông báo với bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh dạ dày, tim mạch, thận hoặc đang dùng thuốc khác
Khi được sử dụng hợp lý, NSAIDs vẫn là lựa chọn hiệu quả và an toàn trong nhiều tình trạng đau và viêm thường gặp.
4. Không nên lạm dụng thuốc giảm đau
Một sai lầm khá phổ biến hiện nay là tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài mà không tìm nguyên nhân gây đau. Thuốc giảm đau giúp cải thiện triệu chứng nhưng không thay thế việc điều trị nguyên nhân bệnh.
Nếu đau kéo dài, đau tái phát nhiều lần hoặc đau ngày càng nặng hơn, người bệnh nên đi khám để được đánh giá phù hợp.
Ngoài ra:
- Không tự ý phối hợp nhiều thuốc giảm đau cùng lúc
- Không vượt quá liều khuyến cáo
- Không dùng NSAIDs kéo dài liên tục nếu chưa có chỉ định của bác sĩ
Tài liệu tham khảo
- Dược thư Quốc gia Việt Nam, lần xuất bản thứ ba, do Bộ Y tế ban hành theo Quyết định số 3445/QĐ-BYT ngày 23/12/2022.
