Tình trạng đau chân, nặng chân, tê bì hay cảm giác kiến bò không rõ nguyên nhân rất phổ biến ở người trung niên và cao tuổi. Những triệu chứng tưởng chừng giống nhau này lại có thể xuất phát từ hai bệnh lý hoàn toàn khác nhau là suy giãn tĩnh mạch chân và đau thần kinh ngoại biên. Việc nhận diện đúng hai nguyên nhân này rất quan trọng để tránh điều trị sai, phòng ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng sống. Bài viết dưới đây sẽ giúp cộng đồng, nhận biết đúng và lựa chọn hướng xử lý phù hợp.
1. Suy giãn tĩnh mạch ngoại biên
Suy giãn tĩnh mạch xảy ra khi van tĩnh mạch bị suy yếu, khiến máu ứ lại, làm tĩnh mạch giãn và gây cảm giác khó chịu.
1.1 Dấu hiệu nhận biết
- Nhức mỏi, sưng chân, nặng chân, có cảm giác bị bứt rứt sau giờ làm việc.
- Hay bị ê ẩm vào ban đêm, giống như kiến bò.
- Chân thường có hiện tượng chuột rút trước khi đi ngủ.
- Bệnh thường trở nặng vào chiều tối, sau một ngày làm việc
- Biểu hiện ở chân: Mạch máu mạng nhện, nổi ngoằn ngoèo, phình to, lở loét.
1.2 Nguyên nhân
- Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh
- Tuổi cao
- Nghề nghiệp phải đứng lâu (bán hàng, giáo viên…)
- Thừa cân, ít vận động
- Mang thai
- Gia đình có người bị giãn tĩnh mạch
1.3 Biến chứng
- Loét chân tĩnh mạch
- Viêm tĩnh mạch nông
- Phù dai dẳng, đau kéo dài
- Ảnh hưởng khả năng đi lại, giảm chất lượng cuộc sống
1.4 Điều trị và chăm sóc
Thay đổi lối sống
- Tránh đứng quá lâu, ngồi lâu, mang giày cao gót.
- Nên giảm cân, nâng chân khi nằm, mang vớ y khoa.
Thuốc trợ tĩnh mạch
- Thành phần diosmin và hesperidin tỷ lệ 9:1 (Venokern) giúp tăng trương lực tĩnh mạch, giảm triệu chứng nặng chân – đau mỏi trong suy tuần hoàn tĩnh mạch
- Can thiệp thủ thuật: laser hoặc phẫu thuật trong trường hợp nặng.
2. Đau thần kinh ngoại biên
Đau thần kinh ngoại biên xảy ra khi dây thần kinh ngoại biên bị tổn thương, dẫn đến rối loạn cảm giác.
2.1 Dấu hiệu nhận biết
- Tê bì, châm chích, ngứa ran, nóng rát bàn chân, cẳng chân
- Đau có thể lan lên cẳng chân
- Giảm cảm giác, yếu cơ dễ vấp ngã
- Đau thường xuất hiện ngay cả lúc nghỉ, không phụ thuộc đứng lâu như suy giãn tĩnh mạch
2.3 Nguyên nhân
- Đái tháo đường
- Thiếu vitamin nhóm B
- Uống rượu bia kéo dài
- Bệnh tự miễn
- Một số trường hợp sau Zona hoặc viêm đa dây thần kinh
2.4 Biến chứng
- Mất cảm giác dễ chấn thương bàn chân
- Tăng nguy cơ nhiễm trùng – loét chân, đặc biệt ở người đái tháo đường
- Giảm khả năng vận động
- Té ngã do yếu hoặc mất cảm giác
2.5 Điều trị
Điều trị nguyên nhân
- Kiểm soát đường huyết
- Bổ sung vitamin nhóm B, B12
- Cai rượu
Điều trị nội khoa
- Giảm đau: Paracetamol đơn thuần hoặc kết hợp codeine (Codalgin Forte).
- Giảm đau NSAID: nhóm cổ điển như Naproxen (Propain, Propain Syrup) phù hợp người bệnh có bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp.
- Thuốc giảm đau rễ thần kinh hoặc đau mạn tính phổ biến như Gabapentin (Remebentin 100).
Vật lý trị liệu, tập vận động, châm cứu…
3. Phân biệt giữa hai bệnh lý
| Tiêu chí | Suy giãn tĩnh mạch | Đau thần kinh ngoại biên |
| Dấu hiệu | Nặng chân, căng tức, tăng cuối ngày | Tê bì, châm chích, ngứa ran, bỏng rát |
| Thời điểm tăng nặng | Đứng lâu, cuối ngày | Không phụ thuộc thời điểm |
| Tính chất lan tỏa | Không có tính chất lan tỏa | Đau lan từ mông, đùi, bắp chân và ngón chân |
| Biểu hiện ngoài da | Tĩnh mạch nổi, phù nhẹ | Da bình thường |
| Điều trị | Thuốc trợ tĩnh mạch flavonoid (diosmin, hesperidin 9:1) | Thuốc giảm đau (paracetamol, codeine, NSAIDs)
Thuốc giảm đau thần kinh (Gabapentin) |
Các bệnh lý này đều gây đau chân nhưng hoàn toàn khác nhau về cơ chế và điều trị. Nhận biết đúng giúp lựa chọn hướng xử lý phù hợp, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng sống.
Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.
Nguồn tham khảo:
- Suy tĩnh mạch ngoại biên – MSD Manuals – Professional Edition
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên – MSD Manuals – Professional Edition
- Suy dãn tĩnh mạch chân, Đau thần kinh tọa – Phác đồ điều trị ngoại trú – BV Bình Thạnh (2021).
- Peripheral Neuropathy Treatment – NHS UK
